PINARİÇİ KOYU (Y SAHİLİ) ÇIKARMASI

A+ A- A
Yazdır | Bildir | Rastgele

Pınariçi Koyu çıkarması, 25 Nisan günü Seddülbahir’de Türk savunması açısından yarattığı tehlike ve İngilizler bakımından kaçırılan fırsat nedeniyle Seddülbahir çıkarmaları içinde özel bir öneme sahiptir. Bu tehlikenin asıl nedeni, Pınariçi Koyu’nun İngilizlerin en önemli hedefi olan Alçıtepe’ye mesafe olarak yakınlığıydı. Zira buradan doğuya doğru yaklaşık 5 kilometrelik bir ilerleme ile Alçıtepe’ye ulaşmak mümkündü. Ancak Pınariçi Koyu çok dik yamaçlarla çevrili, dar ve çıkarma yapmak için son derece elverişsiz bir kıyı parçasıydı. Türk komuta kademesi de topoğrafik zorluklar nedeniyle hiçbir şekilde buradan bir çıkarma beklemediği için koyu savunmasız bırakmıştı. Büyük çapta birliklerin yaklaşık 60 metre uzunluğundaki dar koya çıkarak kıyının hemen gerisinde 50 metre yükselen dik yamaca ağır teçhizatlarıyla tırmanabileceği öngörülmemiş, zaten sayıca az olan Türk askerleri çıkarma için daha elverişli koylara dağıtılmıştı.

Bizzat Akdeniz Seferi Kuvveti Komutanı Ian Hamilton’ın fikri olan Pınariçi Koyu çıkarması, Seddülbahir’deki diğer çıkarmalardan önce şafakla birlikte saat 04.30’da ve baskın şeklinde yapılacaktı. Amaç Alçıtepe’nin güneyindeki Türklerin ulaşım ve irtibat yollarını kesmek, Alçıtepe ve Kirte’den Seddülbahir’e sevk edilecek Türk takviyelerinin dikkatini buraya çekip asıl çıkarma koylarındaki İngilizlerin yükünü hafifletmekti. Ayrıca Pınariçi Koyu’na çıkan taburlar, Seddülbahir sahillerinden geriye atılacak Türk birliklerinin çekilme yolunu keserek geri çekilmelerini engelleyeceklerdi. Daha sonra güneylerinde İkiz Koyu’ndan karaya çıkan 87’nci Tugay askerlerinin kuzey istikametine ilerlemesiyle bu tugaya katılacaklar ve birlikte Kirte-Alçıtepe ekseninde ileri harekâta devam edeceklerdi. 29’uncu Tümen Komutanı Tümgeneral Hunter-Weston gerekli emirleri Plymouth Taburu Komutanı Yarbay Matthews’e sözlü olarak vermişti. Diğer kanat çıkarması olan Morto Koyu’nda olduğu gibi buradaki komutanlara da beklenmeyen bir durum karşısında ne yapılacağına dair bir emir veya tavsiye verilmemişti.

Kanat çıkarması olmasına rağmen bu koy için kalabalık bir kuvvet ayrılmıştı. Yarbay Koe komutasındaki King’s Own Scottish Borderers (KOSB) Taburu, Yarbay Matthews komutasındaki Plymouth Taburu ile South Wales Borderers birliğinden bir bölük ve bir denizci müfrezesinden oluşan 2.000’den fazla asker karaya çıkacaktı. Daha önce belirtildiği gibi koyda ve koya hâkim tepeler çevresinde tek bir Türk askeri dahi bulunmuyordu. Bu noktaya en yakın Türk birliği 2’nci Taburun 6’ncı Bölüğüne bağlı iki takımlık (160 kişi) kuvvetti ve bunlar Pınariçi Koyu’ndan 3 kilometre güneyde Zığındere Ağzı’nda konuşlanmışlardı.

Birlikleri taşıyan gemiler saat 02.30’da yerlerini aldılar ve saat 04.45’te KOSB Taburundan iki bölük makineli tüfekleriyle birlikte karaya ayak bastı. Sahilde veya tepelerde Türkler olmadığı için baskın kusursuz şekilde gerçekleştirilmiş, askerler saat 06.20’de tepelere tırmanmışlardı. Buraya en yakın yerde, Zığındere Ağzı’nda bulunan Türkler karanlıkta kıyıya yaklaşan çıkarma teknelerini görmemişlerdi. Dolayısıyla Türk tarafında hiç kimse Kirte’ye son derece yakın bir noktadan karaya çıkan 2.000’den fazla İngiliz askerinin farkında değildi. Yukarı tırmanan askerler keşif kolları çıkararak hızlıca araziye yayıldılar. Saat 06.20-07.00 arasında sadece Pınariçi Koyu’ndan karaya ayak basan İngiliz askerlerinin sayısı, Seddülbahir sahillerini savunan Türk askerlerinin tamamından fazlaydı. Üstelik bunlar an itibarıyla Türklerin gerisine sarkmış vaziyetteydiler. Saat 07.30 olduğunda KOSB Taburu Sarıtepe’den Kirte istikametine doğru derinliklere ilerlerken, Plymouth Taburu sahil ekseninde güneye doğru ileriye atıldı.

Bu saatlerde Seddülbahir çıkarmalarını yerinde takip etmek için Queen Elizabeth gemisi ile güneye doğru hareket eden Hamilton, Pınariçi Koyu hizasından geçerken vaziyeti kendi gözleriyle gördü ve günlüğüne şu satırları yazdı: “Birlikler kayıp vermeden tepeye tırmandılar. Gönderdikleri sinyalden herhangi bir direnişle karşılaşmadıkları anlaşılıyordu. Türkler ortada yoktu ve görünüşe göre bir tehlike veya tehdit de yoktu. Düşman komutanını şaşırttık. Pınariçi Koyu’nda Türklerden eser yok!”

Hamilton’ın günlüğüne yazdığı bu umut dolu satırlar dikkat çekicidir. Hakikaten diğer çıkarmalardan daha evvel yapılan Arıburnu ve Pınariçi Koyu çıkarmaları başarılı olmuştu fakat bu kadar iyimser olmak için henüz çok erkendi. Zira ana çıkarma bölgesi olan Ertuğrul Koyu’nda ağır kayıplar verilmekteydi. Tekke Koyu’nda karaya çıkılmıştı ama koyu çevreleyen tepelerde muharebe devam ediyordu ve buradan hızlı bir ilerleme ile hedefleri ele geçirmek şu aşamada mümkün gözükmüyordu. İçinde bulundukları zor vaziyeti değerlendiren Hamilton, kanat çıkarmalarındaki başarıyı desteklemeyi düşündü. Pınariçi Koyu’ndaki birlikler desteklenebilirse ana çıkarma bölgesindeki tıkanıklık aşılabilir, Türkleri arkadan çevirmek suretiyle Alçıtepe tehdit edilebilirdi. Ordunun başkomutanı olarak, tümen komutanı Hunter-Weston’a emir verip çıkarmaların gidişatını değiştirecek müdahaleyi yapabilirdi fakat bunu yapmayı tercih etmedi. Emir-komuta ilişkisine bağlı kalmayı tercih ederek, Hunter-Weston’a saat 09.21’de bir mesaj yollayarak emir vermek yerine şu soruyu yöneltti: “Y sahiline [Pınariçi Koyu’na] bir miktar kuvvet daha göndermek ister misiniz? Eğer isterseniz çıkarma tekneleri hazırdır.” Ancak Hunter-Weston bu soruyu cevapsız bıraktı. Hamilton, zaman kaybının “kendi çocuğum gibi” diye nitelendirdiği Pınariçi Koyu çıkarmasındaki fırsatı ortadan kaldırabileceğini görerek bir mesaj daha gönderdi. Bu sefer yarım saat sonra cevap veren Hunter-Weston, Amiral Wemyss ile konuştuğunu ve mevcut tertibatı herhangi bir surette değiştirmenin bütün harekâtı sekteye uğratabileceğini bildirdi. Hamilton, Hunter-Weston’dan gelen bu olumsuz cevabı derhal kabullendi. Böylece Pınariçi Koyu’ndaki askerlerin desteklenme ihtimali daha sabah saatlerinde ortadan kalktı.

Bu arada Pınariçi Koyu civarındaki askerler yayıldıkları alanda güneyde İkiz Koyu istikametinden gelmesi gereken 87’nci Tugay askerlerini beklerken, gönderilen postalarla bu tugayla irtibat kurmaya çalıştılar ancak bunu başaramadılar. Yanındaki emir subayı ile Kirte’ye yaklaşan tabur komutanı Yarbay Matthews de hiç Türk görememişti (muhtemelen bütün muharebeler boyunca bir daha hiçbir İngiliz Matthews ve emir subayı kadar Kirte’ye yaklaşamayacaktı). Tam bu sıralarda iki Türk bölüğü Kirte’den güneydeki çıkarma koylarına takviye olarak sevk edilmekteydiler. İngilizler bu Türk bölüklerinin güneye doğru intikal ettiğini gördü fakat tüfek menzilinin dışında oldukları için ateş açmadı. Var olduğu belirtilen ve imha edilmesi emri verilen Türk topuna rastlanmadı zira bu bölgede herhangi bir Türk topu mevcut değildi. Bu arada karaya çıkan iki tabur komutanı arasında bir sorun baş gösterdi. İkisi de emir-komuta yetkisinin kendisinde olduğunu düşünüyordu. Aslında 21 Nisan’daki toplantıda emir-komutanın Plymouth Taburu Komutanı Matthews’te olduğu belirlenmişti fakat KOSB Komutanı Koe rahatsızlığı nedeniyle toplantıya katılamadığı için bu durumdan haberdar değildi. Bu hususta yazılı bir emir bulunmadığı gibi, Koe’ya daha sonra komutanın kimde olduğuna dair bilgi de verilmemişti.

Saat 13.00’a gelindiğinde geniş bir alanın ele geçirildiği ve bundan sonra ne yapılması gerektiğine dair sorular ve raporlar tümen karargâhına iletildi. Tümenden yeni emirler bekleniyordu fakat hiçbir cevap alamadılar. Harp günlükleri incelendiğinde, Pınariçi Koyu’nda dost-düşman herkesten izole halde bekleyen birliklerin muharebenin gidişatına dair bilgi edinmeye çabaladıkları ancak hiçbir yerden bilgi ve emir alamadıkları anlaşılmaktadır. Sonuçta her iki tabur komutanı da ana çıkarma koylarında olan bitenden tamamen habersiz bir şekilde beklemeye başladılar. Kirte istikametine ilerleyerek oradan hareketle Alçıtepe’yi ele geçirmek veya güneye Seddülbahir’e ilerleyip buradaki Türkleri arkadan kuşatmak yönünde herhangi bir girişimde bulunmadılar, çünkü bu doğrultuda bir emir almamışlardı. Kirte’de kuvvetli Türk birliklerinin bulunmadığı anlaşılsa da çıkarmalardan önce verilen bir istihbarat raporuna göre Seddülbahir-Alçıtepe civarında bir Türk tümeninin olduğu zannedilmekteydi. Aslında Alçıtepe ile aralarında onları durdurabilecek büyüklükte güçlü bir Türk birliği yoktu. Bu hatalı istihbarat ile haberleşme yetersizliğinin yarattığı belirsizlik içinde, ağır sonuçlar doğurabilecek farklı bir operasyona girişmenin oldukça riskli olduğuna karar verdiler ve beklediler.

Çıkarmanın ardından uzun saatler geçmesine ve vakit öğleden sonra olmasına rağmen hala Türklerin varlığına dair en ufak bir kanıt yoktu. Pınariçi Koyu’ndaki iki taburdan fazla İngiliz ne yapacağını bilmez halde çok değerli saatleri cömertçe harcarken, Türkler çıkarma beklemedikleri bu noktaya ciddi bir çıkarma yapıldığını ilk olarak saat 06.15’te öğrendiler. Çıkarma haberini gözetleme postalarından alan 6’ncı Bölük komutanı, ancak yarım takım gücünde bir kuvveti bölgeye gönderebildi ve sonrasında uzun süre bunlardan haber alamadı. İlk rapor saat 08.00 sularında geldi. Raporda İngilizlerin 2-3 tabur gücünde olduğu ifade edilmekteydi. 26’ncı Alay karargâhı ise haberleşmede yaşanan sıkıntılar sebebiyle çıkarma haberini oldukça geç bir şekilde çıkarmadan yaklaşık dört saat sonra, yani saat 09.30’da öğrenebilmişti. Seddülbahir’deki bütün Türk savunmasının çökmesine yol açabilecek bu çıkarmanın önemini kavrayan alay komutanı, derhal tümen komutanına mesaj göndererek acil yardım talep etti.

İhtiyatlarını farklı çıkarma bölgelerine dağıtmak zorunda kalan alay komutanı açısından Pınariçi Koyu’ndaki gelişme beklenmedik ve ciddi bir tehdit oluşturuyordu. Alay komutanı derhal Zığındere’den yarım takım ve Kirte’deki son ihtiyat olan 5’inci Bölükten iki takımı, yani toplam 200 kişilik bir kuvveti Pınariçi Koyu’na doğru gönderdi. Bu kuvvetin İngilizleri tek başına denize dökmesi mümkün değildi; ancak İngilizler de ilerlemediği için taraflar arasında öğle vaktinde ateş teati edilerek ufak çapta çatışmalar yaşandı. 26’ncı Alay Komutanlığından, İngilizlerin Pınariçi Koyu’na ciddi bir çıkarma yaptığını öğrenen 9’uncu Tümen Komutanı Halil Sami Bey, 25’inci Alay’dan bir taburu bölgeye göndermeye karar verdi.

Saat 12.00’de Sarafim Çiftliğinden yola çıkan 25’inci Alay 3’üncü Tabur öncüleri ancak iki buçuk saat sonra Kirte’ye girmeye başlamıştı. Tabura düşmanı kesin olarak denize dökmesi emredildi fakat bu saat itibarıyla gönderilen bir taburluk kuvvetin, sadece Pınariçi Koyu’ndaki değil Seddülbahir’in herhangi bir noktasından karaya çıkan İngilizleri, arkalarındaki donanma desteği de hesaba katıldığında, denize dökmesine imkân yoktu. Taburun kısa bir hazırlıktan sonra muharebeye girmesi saat 16.15’i buldu ve Domuzpınar sırtlarından taarruza kalkıldı. Çıkarma ile Türk karşı taarruzu arasında dokuz buçuk saat geçmişti. Bu bekleyiş, 25 Nisan günü her iki tarafın komuta kademesinde yaşanan sevk ve idare sorunlarını ortaya koymaktadır. Türkler bölgeye müdahalede gecikmiş, İngilizler ise bu süreyi sadece bekleyerek ileri harekâta dönüştürememişti.

Yarbay Matthews, Türk karşı taarruzu başlamadan önce tümen karargâhından hiçbir emir alamadığı için tartışmalı bir kararla birliklere ilk çıktıkları noktaya doğru geri çekilmelerini ve burada bir savunma hattı oluşturulmasını emretmişti. Ancak bu, geç verilmiş bir karardı. Saatlerdir burada olmalarına rağmen yaşanan belirsizlik sebebiyle ne ileri harekâta girişmişler ne de bulundukları yerde savunma mevzileri hazırlamışlardı. Dolayısıyla olası bir Türk karşı taarruzu karşısında kendilerini savunmak güç olacaktı. Nitekim siper kazmaya çok geç başlamışlar, bu iş henüz tamamlanmamışken Türk taarruzuyla karşı karşıya kalmışlardı. Yeterli tahkimat yapamasalar da sayısal olarak hala Türklerin iki katı kuvvetteydiler. Ayrıca kanatlara yerleştirilen makineli tüfekler ile arkalarındaki donanma sayesinde avantajlı durumdalardı. Nitekim Türk karşı taarruzu hazır bekleyen Sapphire ve Dublin gemilerinin ateşi etkisiz kaldı. Türkler İngilizlerin sol kanadında yaklaşık 850 metre geride bulunan bir sırtın arkasına çekildiler.

Türklerin karşı taarruzu, donanma ateşi nedeniyle etkisiz ve kısa sürmüştü. Donanmanın yıkıcı ateş gücünden kaçınmak için gece karanlığı beklenecekti. Ancak İngilizler, ilk Türk takviyeleri bölgeye ulaştığında başlangıçtaki hareket serbestisini büyük ölçüde yitirmiş durumdaydılar. Dokuz buçuk saat boyunca karşılarında ciddi bir engel bulunmamasına rağmen ileri harekâta girişmemiş ve bulundukları yerde bekleyerek ciddi bir fırsatı kaçırmışlardı. Diğer taraftan, Pınariçi Koyu’nda kaçan fırsatların sorumluluğu doğrudan tabur komutanlarına ait değildi. Yarbay Matthews ve Yarbay Koe, harekâtın genel gidişatı hakkında bilgi edinmek ve emir almak için çaba sarf etmişlerdi. Ancak hem karargâhla olan irtibatları kötüydü hem de tümen komutanı hiçbir şekilde kendileriyle ilgilenmiyor gibi gözüküyordu. Bütün çabalar sonuçsuz kaldı. Subaylar ve askerler kendilerini giderek tecrit edilmiş hissetmeye başlamışlardı. Güneyden gelen muharebe gürültüsünü duyabiliyorlardı ama ne olduğuna dair bilgi alamıyorlardı. Tümen karargâhından haber alamadıkları için önceden verilen emirlere sadık kalarak küçük keşif postaları çıkarıp güneyden gelmesi gereken birlikleri beklemeye geçtiler. Bu nedenle fırsatın kaçırılmasındaki asıl sorumluluk sahadaki komutanlardan ziyade üst komuta kademesindeydi.

Hamilton “kendi çocuğum olarak görüyordum” dediği Pınariçi Koyu çıkarmasının hedeflerini başlangıçta sınırlı tutmuştu. Bu koya çıkarılan iki tabur gücündeki kuvvetin Alçıtepe veya çok yakın mesafedeki Kirte’ye ilerlemesi ya da ana çıkarma koylarını savunan Türkleri arkadan kuşatması öngörülmüyorsa, bu stratejik noktaya çıkarılmasının amacı belirsiz kalıyordu. Birliklere yalnızca güneyden gelecek kuvvetleri bekleme emri verilmiş, çıkarmadan sonra ortaya çıkabilecek farklı durumlara veya fırsatlara yönelik alternatif planlar hazırlanmamıştı. Plan ve 25 Nisan’da yaşanan gelişmeler, Hamilton’ın operasyona atfettiği hedeflerin sınırlı kaldığını göstermektedir. Sabahın ilk saatlerinde Hunter-Weston’a sunduğu takviye teklifinde ısrar etmemesi veya tabur komutanlarına doğrudan emir vermemesi, İngiliz komuta sistemindeki yetki ve koordinasyon sorunlarının sonuçlarından biriydi.

Hamilton, Hunter-Weston’ın Seddülbahir’deki çıkarma operasyonlarıyla kendisinden daha yakından ilgili olduğunu düşünüyordu ve günlüğüne şöyle yazdı: “Şu önemli aşamada ona komuta etmek, hiç şüphesiz bana düşmez.” Ancak Hunter-Weston, Hamilton’ın sandığı gibi bütün çıkarma bölgeleriyle aynı ölçüde yakından ilgilenmiyordu. Ertuğrul Koyu’nda yaşanan olumsuzluklar sebebiyle umutsuzluğa kapılmış ve Pınariçi Koyu’na çıkan askerlerin durumuyla neredeyse hiç ilgilenmemişti. Bu nedenle Pınariçi Koyu’nda ortaya çıkabilecek fırsatları değerlendirmedi. Hunter-Weston’ın günlüğü incelendiğinde, Tekke Koyu ve Ertuğrul Koyu’nda olan bitenlerle ilgili ayrıntılı bilgiler verirken, Pınariçi Koyu çıkarmasına ilişkin çok sınırlı kayıt tuttuğu görülmektedir. Pınariçi Koyu, Morto Koyu ve hatta İkiz Koyu’nda ortaya çıkan fırsatları göz ardı etmiştir. Pınariçi Koyu’nda tam 29 saat devam belirsiz durum sırasında buradaki komutanlara tümen karargâhından tek bir mesaj dahi gönderilmemesi dikkate değerdir.

Neticede 25 Nisan akşamı olduğunda, İngilizler, Pınariçi Koyu’nda yaşanan hareketsizlik nedeniyle belki de Seddülbahir Muharebelerinin en önemli fırsatlarından birini kaçırdılar. Pınariçi Koyu’ndaki İngilizlere 25 Nisan gecesi bir taarruz yapılmasına karar verilmesinin ardından buradaki birlikler iki bölük ve makineli tüfeklerle takviye edildi. Karanlıkta başlayan Türk taarruzu başlangıçta İngilizleri sıkıştırdı. Türkler bazı İngiliz siperlerine girmiş olsalar da sol kanattan açılan şiddetli ateş ve artan kayıplar nedeniyle siperlerde tutunamayarak Zığındere’ye geri çekildiler.  Sabaha kadar aralıklarla devam eden muharebede her iki tarafın da zayiatı artmıştı. Yarbay Matthews tümen karargâhına bir mesaj göndererek takviye talep etti fakat bir cevap alamadı. Durumun ağırlaşması üzerine sabah saatlerinde yapılan takviye taleplerine yine bir cevap verilmedi. 29’uncu Tümen karargâhı tarafından İkiz Koyu’ndaki 87’nci Tugay’a bir mesaj gönderilerek Pınariçi Koyu’na yardım için kuzeye doğru ilerleyip ilerleyemeyecekleri soruldu ancak tugay komutanı Marshall’ın verdiği cevap olumsuzdu.

26 Nisan sabahı güneş doğduğunda Pınariçi Koyu’nun dar sahili yaralılarla doluydu. Yarbay Matthews, tümen karargâhı ile iletişim kuramaya çalışırken, KOSB Taburu Komutanı Koe gece ağır şekilde yaralanmıştı. Bitkin vaziyette olan askerler ise endişeliydi. Tam bu sıralarda, sahildeki bazı askerler donanmaya yaralıları ve kendilerini alması için işaret verdi. Bunun üzerine gemilerden gönderilen teknelerin sahildeki yaralıları almaya başlaması, koyu çevreleyen tepelerde bulunan diğer askerlere toplu tahliyenin başladığı izlenimini verdi ve yaralı olmayan çok sayıda asker de sahile inerek teknelere doluşmaya başladı. Bütün bunlar olurken ileri mevzilerde bulunan Yarbay Matthews ve yanındaki askerlerin sahilde yaşanan bu gelişmelerden haberleri yoktu. Bu sırada saat 07.30’da taarruza kalkan Türkler bazı yerlerde mevzilere girmeyi başarsalar da kısa sürede geri püskürtüldüler. İngiliz resmi tarihine göre geri çekilen Türkler bu dakikadan sonra Pınariçi Koyu civarındaki İngilizlere tek bir kurşun dahi atmadı.

Yıpranmış ve sayıca az olan Türk birliklerinin İngilizleri denize dökecek gücü bulunmuyordu; amaç İngilizlere Kirte yönünü kapatmaktı. Dolayısıyla durum aslında İngilizlerin zannettiği kadar kötü değildi. Türk taarruzları her seferinde başarıyla püskürtülmüştü. Ancak İngiliz askerleri arasında güçlü Türk takviyelerinin yetiştiği ve büyük bir taarruzla denize döküleceklerine dair endişe hakimdi. Yaklaşık yaklaşık 30 saattir bütün çabalarına rağmen kimseden bilgi alamadıkları için çevrelerinde ne olup bittiğini bilmiyorlardı. Subaylar ve askerler yalnız kaldıklarını düşünerek tedirgin şekilde bekliyor ve Türk karşı taarruzlarına direniyorlardı. İçinde bulundukları ruh hali bütün bu şartlardan dolayı gergin ve sıkıntılıydı. Yaralıları almak için sahile yaklaşan tekneler görüldüğünde, mevcut belirsizlik ve gerginliğin etkisiyle askerler arasında panik baş gösterdi. Yaralı olmayan bazı askerlerin de teknelere doluşmaya başlamasıyla tahliye süreci tamamen kontrolden çıktı. Açıktaki gemilere arka arkaya “filikaları gönderiniz vaziyet ümitsizdir” mesajları gelmeye başladı. Matthews, bir kısım siperlerin boş olduğunu ve askerlerin geriye çekilerek filikalara bindiğini görünce büyük bir şaşkınlık yaşadı. Bu dakikadan sonra askerleri durdurarak mevziiye sürmek imkânsızdı. Pınariçi Koyu’ndaki bütün askerler, yaralılar ve malzemeler 26 Nisan günü saat 11.00’de gemilere binmişti. Koy, herhangi bir tahliye emri olmaksızın kendiliğinden gelişen olaylar sonucunda tahliye edildi. Tahliye sorunsuz gerçekleştirildi zira sahile yakın tepeciklerde İngilizlere sorun çıkarabilecek tek bir Türk yoktu. Türk birlikleri saat 07.30’da gerçekleştirdikleri son taarruzdan sonra geri çekilmişti.

Pınariçi Koyu çıkarması böylece başarısızlıkla sonuçlanmış oldu. İngiliz resmi tarihi burada yaşananlarla ilgili şu çarpıcı yorumu yapmaktadır: “İyi düşünüldü, uygun şekilde başladı, tereddütle sevk ve idare edildi, aşağılanarak sona erdi. Pınariçi Koyu’ndaki çıkarma hareketinin tarihçesi işte budur.” Pınariçi Koyu’nda her iki tarafın da zayiatı ağırdı. İngilizler 331’i Plymouth Taburundan, 296’sı KOSB Taburundan (Tabur Komutanı Koe da yaralarından dolayı ölmüştür) ve 70’i South Wales Borderers birliğinden olmak üzere 697 zayiat verdiler. Türk zayiatı ise 750 kişiydi.

Hamilton daha sonra Savaş Bakanlığına gönderdiği raporda Türk karşı taarruzlarını anlatırken, Türklerin sayıca ölçülmeyecek derecede üstün olduğunu ileri sürdü. Gerçekte Pınariçi Koyu’ndaki Türkler İngilizlerden sayıca azdı ve bir buçuk tabur kuvvetindeydi. Hamilton aynı raporda operasyonun olumlu etkilerinden bahsederken şu değerlendirmeyi yaptı: “Acınacak şekilde ağır kayıplara ve daha fazla alan ele geçirmek için taktiksel başarısızlığa rağmen, operasyonun cesur şekilde sürdürülmesiyle şüphe yok ki çok fazla sayıda Türk askerinin güneydeki ana çıkarma bölgelerinden uzakta tutmaya yardımcı olunmuştur.” Hamilton’ın sözünü ettiği fayda, (Türklerin güneydeki ana çıkarma sahillerinden uzak tutulması) 25 Nisan saat 16.00’dan 26 Nisan saat 11.00’e kadar sürmüştür. Bu saatten itibaren buradaki bir buçuk tabur kuvvetindeki Türk birliği serbest kalmış ve güneye sevk edilmiştir.

Tümen komutanı Hunter-Weston, daha sonra Hamilton’ın yanına gittiğinde, Pınariçi Koyu ile ilgili bir tahliye emri vermediğini, kendisine hiç danışılmadığını ve emri kimin verdiğini bilmediğini söylemiştir. Yarbay Matthews savaştan sonra Çanakkale Komisyonuna verdiği ifadede, takviye birlik ve mühimmatla daha fazlasını yapabileceğine inandığını belirterek başarısızlığın sorumluluğunu tümen komutanına yüklemiştir. Hamilton ise sorumluluğu, deniz piyadesi olması sebebiyle ilk fırsatta gemisine dönmeyi düşündüğünü öne sürdüğü Yarbay Matthews’a yüklemiştir. 1923 yılında Hamilton’a bir mektup gönderen Hunter-Weston, Pınariçi Koyu’nda yaşananlar hakkında şöyle yazmıştır: “Belli bir azim eksikliği olsa bile, Y sahilindeki [Pınariçi Koyu] çatışmanın koşulları eleştiriyi faydasız hale getirmektedir. Ben ne söz ne de eylemle ne Deniz Piyadelerini [Plymouth Taburu] ne de KOSB Taburunu suçluyorum.”

İngilizlerin 25 Nisan günü yaşadığı organizasyon sorunları ve kararlı liderlik eksikliği düşünüldüğünde, Pınariçi Koyu’na takviye gönderilebilseydi dahi bunun Seddülbahir çıkarmalarının genel seyrini nasıl etkileyeceğini kestirmek güçtür. Ancak Türklerin bu sıralarda hem sayıca İngilizlerden az olması hem de genel olarak daha zor durumda olmaları nedeniyle, İngilizlerin burada bir fırsat kaçırdıkları söylenebilir. İleri harekâta geçmek bir yana, bu bölgenin tahliye edilmeden sadece elde tutulması bile Türk komuta kademesinin zaten sıkıntılı olan durumunu daha da güçleştirerek kafa karışıklığının artmasına ve kuvvetlerin bölünmesine yol açabilirdi. Bu koy ve civarında tutulacak sırtlar, ilerleyen günlerdeki İngiliz taarruzları için de önemli bir dayanak noktası haline gelebilirdi. Koyun elde tutulması, Türk savunmasının ciddi sıkıntılar yaşadığı bu ilk günlerde Kirte’ye yönünde ilerleme imkânı yaratabilir, Türkleri krize sürükleyebilirdi. 29’uncu Tümen karargâh subaylarından Yüzbaşı Milward, burada yaşanan başarısızlığın neye mâl olduğunu doğru şekilde tespit etmiştir:

“Bu araziyi tekrar ele geçirmemiz için Mayıs sonunu beklememiz gerekecekti ve bu başarısızlık genel başarıyı elde etmemiz adına büyük fark yarattı. Doğrusu, başarısızlık ile mutlak başarı arasındaki tüm farkı bu ayırmış olabilir.”

Kaynakça

Askerî Tarih ve Stratejik Etüt ve Denetleme Başkanlığı Arşivi (ATASE).

ATASE. Kls. 5337, Dos. H-1, Fih. 1-65.

ATASE. Kls. 5337, Dos. H-5, Fih. 1-27.

Australian War Memorial (AWM).

AWM. AWM4 1/4/1.

The National Archives (TNA).

TNA. CAB 19/33.

TNA. CAB 45/259.

TNA. WO 95/4263.

TNA.  WO 95/4304.

TNA.  WO 95/4310.

TNA.  WO 95/4311.

Birinci Dünya Savaşı’nda Çanakkale Cephesi (25 Nisan 1915-04 Haziran 1915). C.V, K.II. Ankara: Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığı Yayınları, 2012.

Final Report of the Dardanelles Commission. London: H.M. Stationery Office, 1919.

Göncü, Gürsel ve Şahin Aldoğan. Çanakkale Savaşı: Siperin Ardı Vatan. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınları, 2018.

Hamilton, Ian. Gallipoli Diary. C.I. London: Edward Arnold, 1920.

Harp Ceridelerine Göre Çanakkale Savaşları’nda 27. Alay. C.I. Haz. Murat Karataş ve Barış Borlat. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2017.

James, Robert Rhodes. Gelibolu Harekâtı. Çev. Haluk V. Saltıkgil. İstanbul: Belge Yayınları, 1965.

Kıbıl, Mehmet. Çıkarmadan Tahliyeye Seddülbahir Muharebeleri. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2025.

Marshall, William. Memories of Four Fronts. London: Ernest Benn, 1929.

McFarland, Elaine. A Slashing Man of Action: The Life of Lieutenant-General Sir Aylmer Hunter-Weston MP. Oxford: Peter Lang, 2014.

Oglander, C. F. Aspinall. Büyük Harbin Tarihi Çanakkale Gelibolu Askerî Harekâtı. C.I. Haz. Metin Martı. İstanbul: Arma Yayınları, 2005.

Weston, Aylmer Hunter. Taarruz ve Ölüm: Bir İngiliz Komutanın Çanakkale Savaşı Günlüğü. Haz. Mehmet Kıbıl. İstanbul: Kronik Kitap, 2025.

PINARİÇİ KOYU (Y SAHİLİ) ÇIKARMASI
Yazar: Mehmet Kıbıl
Editör: Murat Karataş
Web Sitesi: Çanakkale Savaşları Ansiklopedisi
Yayımcı: Çanakkale Savaşları Enstitüsü Yayınları
Yayın Yeri ve Tarihi: İstanbul 2026
Erişim Tarihi: 16 Kasım 2026