MALCOLM ROSS

A+ A- A
Yazdır | Bildir | Rastgele

Malcolm Ross, Yeni Zelanda’nın Otago bölgesindeki Saddle Hill’de 13 Temmuz 1862 tarihinde doğmuştur. Gazeteciliğe 1882’de Otago Daily Times’ta başlayan Ross, uzun yıllar parlamento muhabirliği yapmıştır. Gazeteciliğinin yanı sıra fotoğrafçılık, seyahat yazarlığı ve dağcılıkla da ilgilenmiştir.

Ross’un askerî harekâtları yerinde takip etmeye ilişkin ilk önemli tecrübesi, 1899 Samoa Krizi sırasında bölgeye gazeteci olarak gitmesiyle başlamıştır. Ağustos 1914’te Yeni Zelanda Kuvvetlerinin, Alman Samoası’nı işgali sırasında da sefer kuvvetlerinin yanında bulunarak harekâtı takip etmiştir. Bu tecrübeler, Birinci Dünya Savaşı sırasında resmî savaş muhabirliğine seçilmesinde etkili olmuştur.

Yeni Zelanda hükümeti, savaş sırasında Yeni Zelanda Seferî Kuvvetlerinin faaliyetlerini cepheden takip edecek ve ülke kamuoyuna aktaracak resmî bir savaş muhabiri görevlendirmeye karar vermiştir. Malcolm Ross, 1 Nisan 1915’te Yeni Zelanda’nın ilk resmî savaş muhabiri olarak seçilmiştir. Uzun gazetecilik deneyimi, uluslararası basın çevreleriyle ilişkileri ve daha önce askerî harekât bölgelerinde bulunmuş olması bu göreve getirilmesinde belirleyici mesleki özelliklerdi. Bununla birlikte Ross’un bazı hükümet ve siyaset çevreleriyle yakın ilişkileri, seçilmesinin siyasi himaye yoluyla gerçekleştiği yönünde eleştirilere de yol açmıştır. Bu tartışmalar, savaş boyunca Ross’un gazeteciliğine yönelik değerlendirmeleri etkileyen unsurlardan biri olmuştur.

Ross’un göreve atanma ve cepheye ulaşma sürecindeki gecikme önemli sonuçlar doğurmuştur. Avustralya ve Yeni Zelanda birlikleri, 25 Nisan 1915’te Arıburnu kıyılarına çıktığında Ross henüz Gelibolu Yarımadası’nda gelmemişti. Bu nedenle Yeni Zelanda askerî hafızasının temel olaylarından biri hâline gelen ilk çıkarma harekâtına bizzat tanıklık edememiştir. Yeni Zelanda kamuoyu da harekâtın ilk haftalarında kendi birliklerinin faaliyetlerini büyük ölçüde İngiliz ve Avustralyalı gazetecilerin haberleri üzerinden takip etmiştir.

Ross, Mısır’a ulaştıktan sonra Gelibolu’ya geçebilmek için askerî makamların iznini beklemiştir. Akdeniz Seferî Kuvvetleri Başkomutanı General Ian Hamilton, 12 Haziran 1915’te savaş muhabirlerinin cepheye geçmesine ilişkin izni verdikten sonra Ross, Limni üzerinden Gelibolu’ya hareket etmiş ve 26 Haziran 1915’te Arıburnu’na ulaşmıştır. Böylece 25 Nisan çıkarmasından yaklaşık iki ay sonra Çanakkale Harekâtını doğrudan takip etmeye başlamıştır.

Cepheye geç ulaşması nedeniyle Ross yalnızca 25 Nisan çıkarmasını değil, Mayıs ve Haziran aylarında Yeni Zelanda birliklerinin katıldığı çeşitli önemli çatışmaları da yerinde gözlemleyememiştir. Buna karşılık Arıburnu’na ulaştıktan sonra Yeni Zelanda birlikleriyle yakın temas kurmuş ve askerî makamların izin verdiği ölçüde cephe şartlarını gözlemlemiştir. Muhabirlerin hareketleri askerî denetime tabi olmakla birlikte Ross, askerlerin gündelik hayatını, arazi şartlarını ve muharebe sahasının fiziki özelliklerini doğrudan inceleme imkânı bulmuştur.

Ross’un Çanakkale muhabirliğinin en önemli safhasını, Ağustos 1915 taarruzu ve Conkbayırı Muharebeleri oluşturmuştur. Müttefik kuvvetlerin Ağustos başında Arıburnu-Anafartalar bölgesinde başlattığı geniş kapsamlı harekât sırasında Yeni Zelanda birliklerinin Conkbayırı yönündeki ilerleyişlerini takip etmiştir. Özellikle 7 Ağustos’tan itibaren Yeni Zelanda birliklerinin harekâtını yakından gözlemlemiştir. 8-10 Ağustos tarihlerindeki çatışmaları ise ayrıntılı biçimde kaleme almıştır.

Ross’un bu döneme ait anlatılarında; muharebe sahasının son derece sarp ve engebeli oluşu, birliklerin uzun yürüyüşler ve kesintisiz çatışmalar sonucunda karşılaştıkları fiziksel yorgunluklar ile Osmanlı kuvvetlerinin direnişi ele alınmaktadır. Yeni Zelanda birliklerinin Conkbayırı’na ulaşmasını önemli bir askerî başarı olarak değerlendiren Ross, Osmanlı askerlerinin savunma ve karşı taarruzlarda gösterdiği kararlılığını da vurgulamıştır. Özellikle Osmanlı kuvvetlerinin Conkbayırı bölgesinde gerçekleştirdiği karşı saldırılara ilişkin tasvirlerinde, saldırının şiddeti ile müttefik topçusunun taarruz eden birlikler üzerindeki etkisini ele almıştır.

Ross’un ağustos ayı muharebelerine ilişkin yazıları, Yeni Zelanda kamuoyu açısından iki yönlü önem taşımaktadır. Birincisi, Yeni Zelanda askerlerinin Gelibolu’daki faaliyetlerine ilişkin doğrudan bir Yeni Zelandalı muhabirin gözlemlerini içermesi; ikincisi ise bu yazılarda Conkbayırı’ndaki muharebelerin Yeni Zelanda askerî tecrübesinin öne çıkan hadiselerinden biri olarak yorumlanmasıdır. Bu yönüyle Ross’un metinleri, daha savaş devam ederken Yeni Zelanda merkezli Gelibolu anlatısının oluşumuna katkıda bulunan yayınlar arasında yer almıştır.

Ross’un Çanakkale’deki faaliyetlerinin değerlendirilmesinde dönemin askerî sansür ve haberleşme sistemi özellikle önemlidir. Gelibolu’daki savaş muhabirleri haberlerini serbestçe yayımlayamıyordu. Metinler, askerî sansürden geçirildikten sonra cephe dışına çıkarılabiliyordu. Birliklerin konumu, kuvvet miktarı, askerî planlar, kayıplar ve düşmana askerî bakımdan yarar sağlayabilecek bilgiler sansüre tabi tutuluyordu. Muhabirlerin cephede hareket edebilecekleri alanlar da askerî makamların denetimindeydi. Dolayısıyla Ross’un yayımlanan yazıları yalnızca kendi gözlemlerinin değil, aynı zamanda savaş muhabirlerine uygulanan resmî denetim mekanizmasının sınırları içinde şekillenmiştir.

Ross bakımından bir diğer önemli sorun ise haberlerin Yeni Zelanda’ya ulaştırılmasıydı. Başlangıçta yazılarını telgraf kablosuyla doğrudan Yeni Zelanda’ya gönderememesi nedeniyle metinlerin önemli bir bölümü posta ve deniz yoluyla iletilmiştir. Bunun sonucu olarak bazı haberler Yeni Zelanda gazetelerinde yayımlandıklarında konu ettikleri olayların üzerinden haftalar geçmiş bulunuyordu. Söz konusu gecikme, Ross’un savaş muhabirliğinin kamuoyundaki etkisini sınırladığı gibi yazılarının güncelliğine ilişkin eleştirileri de artırmıştır.

Ross’un gazetecilik tarzı da bu tartışmaların bir parçasıydı. Savaş öncesinde parlamento haberciliği, seyahat yazıları ve dağcılık üzerine kaleme aldığı metinlerde geliştirdiği uzun, ayrıntılı ve betimleyici üslubunu savaş muhabirliğinde de sürdürmüştür. Cephede askerlerle görüşmesi, ileri mevzilere gitmesi ve tehlikeli bölgelerde çalışması onun haberlerinin doğrudan gözleme dayanmasını sağlarken, uzun anlatım biçimi hızlı haber akışının önem kazandığı savaş ortamında eleştiri konusu olmuştur. Haberlerin Yeni Zelanda’ya geç ulaşması bu sorunu daha görünür hâle getirmiştir.

1915 sonbaharında Gelibolu Yarımadası’ndaki ağır yaşam şartları Ross’u da etkilemiştir. Aralık ayında yaklaşık üç hafta boyunca ciddi biçimde hastalanmıştır. Buna rağmen bir süre görevini sürdürmüş ve tahliye hazırlıklarının devam ettiği günlerde Yeni Zelanda birliklerini ziyaret etmeye devam etmiştir. Sağlık durumunun ağırlaşması üzerine 18 Aralık 1915’te, Arıburnu’nun tamamen tahliye edilmesinden kısa süre önce bir hastane gemisine gönderilmiştir. Bu nedenle 19-20 Aralık gecesi tamamlanan son tahliye safhasına doğrudan tanıklık edememiştir.

Ross’un savaş muhabirliği kariyerinde en fazla tartışılan hadiselerden biri bu tahliye sırasında meydana gelmiştir. Avustralya’nın resmî savaş muhabiri Charles Bean, hasta olan Ross’a yardımcı olmak amacıyla tahliyeye ilişkin kendi notlarını Yeni Zelanda makamlarına iletmiş ve bunların Ross adına gönderildiğini belirtmiştir. Buna karşılık Bean’in hazırladığı metin, Yeni Zelanda gazetelerinde Ross’un adı altında yayımlanmıştır. Metnin Bean tarafından kaleme alındığının ortaya çıkması, Ross’u daha önce de eleştiren çevrelerin tepkisine yol açmış ve meslekî itibarı üzerinde olumsuz bir etki yaratmıştır.

Malcolm Ross’un Çanakkale’deki faaliyetleri yalnızca yazılı habercilikle sınırlı değildi. Savaş öncesinden itibaren fotoğrafçılıkla ilgilenen Ross, Gelibolu’da da fotoğraf makinesi kullanmıştır. Çektiği görüntüler; askerlerin gündelik yaşamının yanı sıra mevzilere, arazi ve cephe koşullarına ilişkin görsel kayıtlar sağlamaktadır. Bununla birlikte bu fotoğrafların önemli bir bölümü savaş sırasında gazetelerde düzenli biçimde yayımlanmadığından, Ross’un fotoğrafçılığı uzun süre yazılı savaş muhabirliğinin gerisinde kalmıştır.

Çanakkale Harekâtının sona ermesinden sonra Ross, Mısır’a dönmüştür. Nisan 1916’da kendisine fahri yüzbaşı rütbesi verilmiştir. Daha sonra Fransa’ya geçmiş ve Yeni Zelanda Tümeni’nin Batı Cephesi’ndeki faaliyetlerini savaşın sonuna kadar resmî savaş muhabiri sıfatıyla takip etmiştir.

Savaş sonrasında Ross’un Yeni Zelanda’nın savaş tarihinin yazımında görev alması gündeme geldiyse de bu gerçekleşmemiştir. Yeni Zelanda hükûmeti, Avustralya’da Charles Bean’in başkanlığında hazırlanan geniş kapsamlı resmî tarih modelinden farklı olarak daha kısa sürede tamamlanacak ve daha geniş bir okuyucu kitlesine hitap edecek bir savaş tarihi serisini tercih etmiştir. 1919’da Ross’a bu projenin yazarlığının kendisine verilmeyeceği bildirilmiştir. Savunma Bakanı James Allen, savaşın askerî yönlerinin strateji ve taktik bilgisine sahip profesyonel askerler tarafından kaleme alınması gerektiğini düşünmüştür.

Ross buna rağmen savaş tarihi yazımına katkıda bulunmuştur. Sir Charles Lucas’ın editörlüğünde yayımlanan The Empire at War yayın dizisinin üçüncü cildinde The New Zealand Forces in the War (Savaşta Yeni Zelanda Kuvvetleri) başlıklı bir bölüm kaleme almıştır. Ross, yazısında Yeni Zelanda birliklerinin faaliyetlerini kronolojik olarak ele almıştır. Yeni Zelandalı askerlerin savaşa katılımını Yeni Zelanda ulusunun olgunlaşmasının bir göstergesi olarak sunmuş, Yeni Zelanda kuvvetlerinin askerî başarılarını öne çıkarmıştır. Bu bakımdan Ross’un metni, savaşı sorgulayan bir anlatıdan çok Yeni Zelanda’nın savaş tecrübesini tarihsel kayda geçiren ve ona millî bir anlam kazandıran erken dönem tarih anlatılarından biri olmuştur.

1919’da Yeni Zelanda’ya dönen Ross gazetecilik ve yazarlık faaliyetlerini sürdürmenin yanı sıra fotoğrafçılıkla da ilgilenmeye devam etmiştir. 1925’ten ölümüne kadar Wellington Camera Club’ın başkanlığını yapmıştır. 15 Nisan 1930 tarihinde Wellington’daki evinde ölmüştür.

Kaynakça

Cocker, Alan. “Malcolm Ross, Journalist and Photographer: The Perfect War Correspondent?”. Pacific Journalism Review. 2016. Vol.22, No.1; 152-166.

Grant, Ian F. “The News In New Zealand Newspapers During World War One”. Turnbull Library Record. 2014. Vol.46; 24-40.

Lucas, Charles. The Empire at War Volume 3. Oxford University Press, 1924.

Oosterman, Allison. Malcolm Ross: From the Peaks to the Trenches. Doktora Tezi. Auckland University of Technology, 2008.

Oosterman, Allison. “Malcolm Ross and the Samoan ‘Troubles’ of 1899”. Pacific Journalism Review. 2008. Vol.14, No.2; 163-182.

Oosterman, Allison. “New Zealand War Correspondence before 1915”. Pacific Journalism Review. 2010. Vol.16, No.1; 133-152.

Palenski, Ron. Malcolm Ross: A Forgotten Casualty of the Great War. Yüksek Lisans Tezi. University of Otago, 2007.

MALCOLM ROSS
Yazar: Alper Karaşin
Editör: Murat Karataş
Web Sitesi: Çanakkale Savaşları Ansiklopedisi
Yayımcı: Çanakkale Savaşları Enstitüsü Yayınları
Yayın Yeri ve Tarihi: İstanbul 2026
Erişim Tarihi: 16 Kasım 2026